Co to jest animacja i dlaczego nie jest gatunkiem filmowym
Animacja to technika tworzenia ruchomego obrazu przez zaprojektowanie kolejnych faz ruchu. Może ożywiać rysunki, komputerowe modele, wycinanki albo materialne lalki. Nie określa jednak, o czym opowiada film: animowane mogą być komedia, horror, dramat i dokument. Żeby dobrze rozumieć kino animowane, warto rozdzielić cztery kwestie: sposób wykonania obrazu, gatunek opowieści, styl wizualny i format dzieła.
Co to jest animacja i co znaczy animować?
W znaczeniu filmowym animacja polega na tworzeniu obrazów, których kolejne zmiany podczas odtwarzania dają wrażenie ruchu. Słownik języka polskiego PWN obejmuje tym pojęciem zarówno metodę realizacji filmów rysunkowych i kukiełkowych, jak i tworzenie ruchomych obrazów komputerowych. Słowo może też oznaczać gotowy film lub sam ruchomy obraz, dlatego zdanie „obejrzałem animację” jest poprawne, choć nie mówi jeszcze wiele o rodzaju opowieści. [S2]
Animować oznacza tutaj nadawać ruch i zachowanie elementom obrazu. Animator decyduje, jak postać podniesie rękę, gdzie zatrzyma spojrzenie i czy przed skokiem na chwilę przykucnie. Praca dotyczy więc nie tylko przemieszczania obiektów, ale również wyrażania ciężaru, emocji i intencji. Ten sam narysowany bohater może sprawiać wrażenie zmęczonego albo podekscytowanego zależnie od tempa i sposobu poruszania się.
W klasycznej animacji rysunkowej przygotowuje się kolejne fazy ruchu, a w animacji poklatkowej zmienia położenie przedmiotów między zdjęciami. W pracy komputerowej część obrazów pośrednich może wyliczać program. W każdym z tych przypadków ruch powstaje przez zaprojektowanie zmian, a nie wyłącznie przez zarejestrowanie kamerą gotowego działania.
Przeczytaj również: Animacja rysunkowa – jak powstaje i czym różni się od cyfrowej.
Dlaczego animacja nie jest gatunkiem filmowym?
Gatunek filmowy opisuje konwencje opowieści: typ konfliktu, nastrój, charakterystyczne sytuacje i oczekiwania widza. Komedia organizuje wydarzenia wokół humoru, horror buduje grozę, a kryminał zwykle skupia się na przestępstwie i jego wyjaśnianiu. Animacja odpowiada na inne pytanie: jak powstał obraz widoczny na ekranie?
Dlatego określenia „animowana komedia” i „animowany horror” są równie sensowne jak „komedia aktorska” czy „horror aktorski”. Technika wykonania nie narzuca tematu ani emocji. Rysunkowa postać może uczestniczyć w lekkiej przygodzie, ale może też być bohaterem opowieści o żałobie, przemocy lub doświadczeniu wojny.
W katalogach filmowych animacja często występuje w rubryce „gatunek”, ponieważ ułatwia porządkowanie tytułów. To praktyczna etykieta, lecz w analizie filmu jest zbyt szeroka: łączy dzieła o bardzo różnych tematach i konwencjach. Sama informacja, że film jest animowany, nie rozstrzyga również, czy nadaje się dla dzieci.
Przeczytaj również: Animacja poklatkowa – technika, historia i filmy warte obejrzenia.
Technika, gatunek, styl i format opisują różne cechy filmu
Te cztery pojęcia można stosować jednocześnie do jednego dzieła. Pomagają nazwać jego cechy bez sprowadzania całego filmu do wyglądu postaci. Dla przejrzystości format oznacza tu formę i długość utworu; w kontekście technicznym to samo słowo może dotyczyć także proporcji obrazu lub zapisu pliku.
- Technika określa sposób wykonania obrazu, na przykład animację rysunkową, poklatkową albo komputerową 3D.
- Gatunek określa konwencję opowieści, na przykład komedię, horror, musical lub kryminał. Jeden film może łączyć kilka gatunków.
- Styl określa sposób przedstawienia świata: realistyczny, uproszczony, malarski, groteskowy albo inspirowany komiksem.
- Format określa formę utworu, na przykład krótki metraż, film pełnometrażowy lub serial.
Dobrym przykładem jest „Koralina”: to pełnometrażowy film wykonany techniką poklatkową, łączący fantastykę z grozą. „Toy Story” wykorzystuje animację komputerową 3D i konwencje komedii przygodowej. Z kolei „Persepolis” pokazuje, że animacja rysunkowa może służyć autobiograficznej opowieści o dorastaniu i polityce. Każdy z tych tytułów jest animowany, ale ta wspólna cecha nie wystarcza do opisania jego charakteru.
Jakie są rodzaje animacji?
Podziały animacji częściowo się nakładają. Określenia 2D i 3D dotyczą sposobu budowania przestrzeni, „poklatkowa” opisuje metodę pracy z kolejnymi zdjęciami, a „komputerowa” wskazuje wykorzystanie narzędzi cyfrowych. Dlatego cyfrowa animacja 2D należy jednocześnie do więcej niż jednej kategorii.
Animacja rysunkowa i cyfrowa 2D
Animacja rysunkowa buduje ruch z kolejnych rysunków. Mogą powstawać na papierze albo bezpośrednio w programie graficznym. Cyfrowa animacja 2D obejmuje również pracę z postaciami złożonymi z osobnych elementów, które można obracać i przemieszczać. Płaski obraz nie oznacza braku głębi: perspektywa, światło i nakładanie planów pozwalają przedstawiać rozbudowaną przestrzeń.
Animacja poklatkowa
W animacji poklatkowej fotografuje się materialne obiekty, zmieniając ich położenie między ujęciami. Mogą to być lalki, plastelina, wycinanki lub codzienne przedmioty. Odtworzona sekwencja zdjęć tworzy ruch. Charakterystyczne faktury i drobne niedoskonałości materiału często stają się ważną częścią wyglądu filmu.
Animacja komputerowa 3D
W animacji 3D twórcy pracują z modelami w wirtualnej przestrzeni. Ustalają ich ruch, właściwości powierzchni, oświetlenie i położenie kamery, a następnie generują obrazy. Trójwymiarowy model może wyglądać realistycznie, ale równie dobrze przypominać zabawkę lub rysunek. Technika 3D nie wymusza więc jednego stylu i nie oznacza automatycznie filmu przeznaczonego do oglądania w okularach stereoskopowych.
Animowana grafika i techniki mieszane
Animowana grafika, często nazywana motion graphics, wykorzystuje ruch napisów, znaków, figur i diagramów. Spotykamy ją w czołówkach, reklamach i materiałach objaśniających. Film może też łączyć rysunek, modele 3D, zdjęcia i nagrania aktorskie. Obecność animowanego stworzenia w scenie z aktorami nie sprawia jeszcze, że całe dzieło trzeba określić jako film animowany.
Czym animacja różni się od anime?
Animacja jest pojęciem nadrzędnym. W polskim i międzynarodowym obiegu anime oznacza zwykle animowane produkcje japońskie, choć granice tej etykiety bywają dyskutowane przy międzynarodowych współprodukcjach. W języku japońskim słowo to ma szersze zastosowanie i odnosi się do animacji niezależnie od kraju pochodzenia.
Anime nie stanowi jednej techniki ani jednego gatunku. Może być komedią, romansem, fantastyką naukową czy dramatem, a także korzystać z rysunku i grafiki komputerowej. Nie da się też sprowadzić go do dużych oczu postaci: poszczególne produkcje mają bardzo różne projekty bohaterów i sposoby przedstawiania świata. Manga oznacza natomiast komiks, który może być podstawą adaptacji anime.
Czy istnieją trzy podstawowe zasady animacji?
Nie ma jednego powszechnie przyjętego zestawu dokładnie trzech zasad animacji. W klasycznej edukacji często przywołuje się dwanaście zasad. Na początek można jednak wybrać trzy zagadnienia, które pomagają zrozumieć ruch. Poniższy wybór jest propozycją objaśnienia podstaw, a nie osobnym kanonem.
- Czas ruchu, czyli timing: określa, jak długo trwa działanie. Powolne podnoszenie przedmiotu może sugerować wysiłek, a szybkie — lekkość lub pośpiech.
- Rozstaw kolejnych pozycji, czyli spacing: decyduje, jak zmienia się położenie obiektu między obrazami. Rosnące odstępy mogą pokazać przyspieszanie, a malejące — hamowanie.
- Antycypacja: to przygotowanie do głównego działania. Zamach przed rzutem albo przykucnięcie przed skokiem pomaga widzowi odczytać zamiar postaci.
Te zasady pokazują, dlaczego samo przesunięcie obiektu nie zawsze daje przekonujący efekt. Ruch powinien być czytelny i pasować do sytuacji. Animator może naśladować fizykę, ale może również świadomie ją wyolbrzymiać, aby podkreślić żart lub emocję.
Animacja w hotelu i inne znaczenia słowa
Animacje w hotelu to zajęcia organizowane po to, by zachęcać gości do wspólnej aktywności, na przykład gry, zabawy lub warsztaty. To użycie odpowiada słownikowemu znaczeniu animacji jako inicjowania i pobudzania działań. Nie dotyczy techniki filmowej. PWN uwzględnia też animację lalek w teatrze, gdzie animator wprawia lalkę w ruch podczas przedstawienia. [S2]
Synonim trzeba więc dobierać do kontekstu. Przy organizowaniu aktywności pasują „pobudzanie” lub „aktywizacja”. W opisie filmu pomocne bywa „ożywianie obrazu”, choć to objaśnienie, a nie ścisły zamiennik. „Film rysunkowy” jest nazwą węższą: nie obejmuje wszystkich animacji poklatkowych i komputerowych. W rozmowie o kinie najwięcej mówi połączenie informacji o technice z opisem opowieści — na przykład „poklatkowy horror” lub „rysunkowa komedia”.